Avrupa ile Ticarette Yeni Maliyet Kalemi "Karbon" Bilançoda Nereye Oturacak?

Bir finans yöneticisi olarak sabah kahvenizi içerken emtia fiyatlarına, döviz kurlarına veya faiz oranlarına bakmaya alışıksınız. Ancak 2026'nın ilk çeyreğiyle birlikte, ekranınızda yepyeni ve potansiyel olarak maliyetli bir veri daha belirecek: Karbon Fiyatı.

Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM - İngilizce adıyla CBAM), 1 Ekim 2023’te başlayan "alıştırma" (geçiş) dönemi 31 Aralık 2025’te tamamlandı. 1 Ocak 2026 itibariyle de AB'ye ihracat yapan Türk firmaları için "finansal yükümlülük" dönemi resmen başladı.

Sektördeki görüşmelerimizde sıkça duyduğumuz o kritik soruyu masaya yatıralım: "Tamam, raporluyoruz ama biz bu karbon maliyetini bilançoda nereye, nasıl yazacağız?"

Artık Bir Çevre Meselesi Değil, "Satılan Malın Maliyeti" Meselesi

Resmi verilere göre; AB, Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı. T.C. Ticaret Bakanlığı verilerine göre ihracatımızın %40’ından fazlası bu bölgeye yapılıyor. Bu da demek oluyor ki, finans departmanları için SKDM, en az KDV veya Kurumlar Vergisi kadar hayati bir parametre haline geliyor.

Avrupa Komisyonu (European Commission) yönergelerine ve uluslararası denetim standartlarına (IFRS yorumları) göre, 2026’da karşılaşacağımız senaryo şu: İhracatçılar veya AB'deki ithalatçı ortakları, saldıkları karbon kadar "CBAM Sertifikası" satın almak zorunda kalacaklar.

Sertifikalar Bilançoda Nasıl Görünecek? (Varlık mı, Gider mi?)

Karbon sertifikaları satın alındığında, henüz kullanılmadıkları süre boyunca şirket için bir varlık niteliği taşır.

• UFRS (IFRS) Bakış Açısı: Uluslararası Finansal Raporlama Yorumlama Komitesi (IFRIC) benzer emisyon hakları için genellikle "Maddi Olmayan Duran Varlık" (Intangible Assets - IAS 38) ya da işletmenin olağan akışı içinde satılmak veya üretimde kullanılmak üzere tutuluyorsa "Stoklar" (Inventories - IAS 2) altında sınıflandırılmasını öngörüyor.
• Pratik Yansıması: Eğer bu sertifikaları üretim maliyetinizin bir parçası olarak görüyorsanız (ki çoğu üretim yapısı için bu şekilde ele alınmaktadır), bunları stok maliyetlerine yedirmeniz gerekecek. Yani karbon, hammaddeye benzer bir maliyet kalemi haline geliyor.

Yükümlülük Ne Zaman Doğar?

Karbon emisyonu gerçekleştiği andan itibaren (üretim yapıldığında), devlete veya AB otoritesine karşı bir borcunuz oluşur.

• IAS 37 (Karşılıklar): İşletme, emisyonu gerçekleştirdiği anda bilançosunun pasifinde bir "Yükümlülük" (Liability) veya "Karşılık" (Provision) ayrılmasını gerektirir.
• Kritik Nokta: Yıl sonunda elinizdeki sertifikaları teslim ettiğinizde, aktifteki varlık (sertifika) ile pasifteki yükümlülük (karşılık) birbirini netleştirir (mahsuplaşır).

Piyasa Dalgalanmaları ve "Değerleme" Riski

Bloomberg’in enerji piyasaları analizlerine göre, AB Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) fiyatları volatil bir seyir izleyebiliyor. Bugün 70-80 Euro bandında gezen bir ton karbonun fiyatı, 2026’da farklı bir seviyede olabilir. Finans yöneticilerinin, ellerinde tuttukları karbon sertifikalarını dönem sonlarında "Gerçeğe Uygun Değer" ile değerlemeleri gerekebilir (şirketin muhasebe politikalarına ve uygulanan standartlara bağlı olarak). Bu da gelir tablosuna (P&L) dönemsel finansman gideri veya geliri olarak yansıyacaktır.

Önümüzdeki dönemde karbonun finansal tablolardaki yeri daha netleştikçe, uygulamaların da şirketten şirkete farklılaştığı bir çerçeve oluşması bekleniyor. Bugünden yapılan hazırlıklar ise, bu yeni maliyet kalemini daha yönetilebilir bir finansal planlama alanı haline getirebilir..

Süreç karmaşık olabilir, ancak hazırlıklı olanlar için rekabet avantajı büyük.

……………………………………………..

Bu yazı, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve  yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz,  profesyonel danışmanlık hizmeti yerine geçmez..  Nihai kararlarınız için önce kendi araştırmanızı yapmanız ve gerekirse bir danışmandan destek almanız önerilir.

Kaynaklar:

• European Commission - Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) Official Legislation & Guidance Docs. (ec.europa.eu)
• T.C. Ticaret Bakanlığı - Yeşil Mutabakat Eylem Planı ve SKDM Bilgilendirme Notları. (ticaret.gov.tr)
• IFRS Foundation - Pollutant Pricing Mechanisms and Accounting Standards.