Borsada ilk hisse alımını yapan yatırımcıların çoğu, birkaç gün içinde "MKK sicil numaranız oluşturulmuştur" yazan bir SMS alır. Hesap ekstresinde ise "MKK ücreti" adlı küçük bir kalem görünür. Bu iki bildirim de aynı kuruma işaret eder: Türkiye sermaye piyasalarının kayıt merkezi olan Merkezi Kayıt Kuruluşu. Sahip olduğunuz her hisse senedi, tahvil ya da fon payı, hangi aracı kurumda tutulursa tutulsun, son kertede bu kurumun kayıtlarında yer alır.
MKK Nedir?
MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.), Türkiye'de ihraç edilen sermaye piyasası araçlarının elektronik ortamda, hak sahibi bazında kaydını tutan merkezi saklama kuruluşudur. 2001 yılında kurulan MKK, Türkiye sermaye piyasalarının merkezi saklama kuruluşu ve işlem veri deposu olarak faaliyet gösterir.
Kurumun yasal dayanağı 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'dur. Kanunun 81. maddesine göre kayden izlenen sermaye piyasası araçları MKK nezdinde hak sahibi bazında tutulur. Bu yapıyı anlamanın en kolay yolu tapu benzetmesidir: Gayrimenkullerin kime ait olduğu tapu sicilinde kayıtlıdır; hisse senedi, borçlanma aracı ve yatırım fonu paylarının kime ait olduğu da MKK'nın kayıtlarında yer alır.
MKK'nın kısaltmasını açılımıyla birlikte bilmek, sermaye piyasası düzenleyicileriyle karıştırmamak açısından da önemlidir. Piyasayı düzenleyen ve denetleyen kurum Sermaye Piyasası Kurulu'dur (SPK). Alım satımın gerçekleştiği piyasa Borsa İstanbul'dur. MKK ise bu işlemler sonucunda kimin neye sahip olduğunu kayıt altında tutar.
MKK Ne İş Yapar?
MKK'nın temel görevi, sermaye piyasası araçlarının kaydını tutmak ve bu kayıtların güvenilirliğini sağlamaktır. Ancak kurumun bugünkü işlevi bununla sınırlı değildir. Yatırımcı hizmetlerinden şirketlerin kurumsal yönetim süreçlerine, kamuyu aydınlatmadan veri hizmetlerine kadar geniş bir alanı kapsar.
Saklama tarafında MKK, Merkezi Kaydi Sistem (MKS) üzerinden hisse senetlerini, borçlanma araçlarını ve fon paylarını yatırımcı bazında izler. Kitle fonlaması yoluyla yapılan yatırımlar için Kitle Fonlama Sistemi'ni, hamiline yazılı paylar için Hamiline Pay Kayıt Sistemi'ni, kripto varlıklar için de Kripto Varlık Merkezi Kayıt Sistemi'ni işletir.
Kurumsal yönetim tarafında ise halka açık şirketlerin bildirimlerini yayımladığı Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP), elektronik genel kurul sistemi (e-GKS), elektronik yönetim kurulu sistemi (e-YKS) ve şirket bilgi portalı e-ŞİRKET MKK tarafından yürütülür. Veri hizmetleri arasında işlem veri deposu e-VEDO ve yatırımcı risk izleme sistemi gibi platformlar yer alır.
Kaydi Sisteme Geçiş Süreci
MKK'nın kuruluşu, Türkiye'de fiziki menkul kıymetlerden elektronik kayda geçiş reformunun bir parçasıydı. Kaydi sistem öncesinde hisse senetleri basılı kâğıt olarak saklanıyordu. Bu durum kaybolma, sahtecilik ve devir işlemlerinde gecikme gibi riskler taşıyordu.
Kaydileştirme süreci Nisan 2005'te yatırım fonlarıyla başladı. 28 Kasım 2005 itibarıyla Borsa İstanbul'da (o dönemki adıyla İMKB) işlem gören tüm hisse senetleri tamamen kayden izlenmeye başladı. Bu tarihten sonra fiziki hisse senedi dönemi borsada sona erdi ve her yatırımcının varlıkları MKK'da kendi adına açılmış hesaplarda izlenir hale geldi.
Kaydi sistemin yatırımcıya sağladığı en önemli avantaj şeffaflıktır. Yatırımcı, aracı kurumunun bildirdiği bilgilere ek olarak varlıklarını doğrudan merkezi kayıt kuruluşundan da kontrol edebilir. Bu sayede aracı kurum düzeyindeki olası hatalar veya yetkisiz işlemler daha hızlı fark edilir.
MKK Sicil Numarası Nedir?
MKK sicil numarası, bir yatırımcı MKK üyesi bir aracı kurum veya bankada ilk işlemini yaptığında MKK tarafından oluşturulan, o yatırımcıya özel ve tek bir kimlik numarasıdır. Farklı kurumlardaki tüm hesaplarınız, ortak hesaplar da dahil olmak üzere, bu tek sicil numarası altında toplanır.
Yatırım hesabı açıldıktan sonra MKK, SMS veya e-posta ile sicil numaranızın oluştuğunu bildirir. Sicil şifrenizi 444 0 655 numaralı MKK İletişim Merkezi'nden alabilirsiniz. Şifrenin bloke olması veya unutulması durumunda da aynı merkezden yeniden oluşturulabilir. Sicil numaranızı öğrenmek için hesabınızın bulunduğu aracı kuruma veya bankaya da başvurabilirsiniz.
e-Devlet şifresi olan yatırımcılar, sicil şifresi yerine e-Devlet şifreleriyle de MKK'nın yatırımcı hizmetlerine erişebilir. Bu, özellikle sicil şifresini kaybetmiş yatırımcılar için pratik bir yöntemdir.
MKK Ücreti Nedir?
MKK ücreti, sermaye piyasası araçlarının saklanması ve bu araçlarla yapılan işlemler için MKK'nın ücret tarifesine göre tahsil edilen hizmet bedelidir. Yatırımcılar bu ücreti genellikle doğrudan MKK'ya değil, hesaplarının bulunduğu aracı kurum veya banka üzerinden öder; bu yüzden hesap ekstrelerinde "MKK ücreti" ya da "MKK masrafı" adıyla görünür.
Ücretin tutarı işlem türüne ve hacmine göre değişir. Saklama, transfer ve işlem bazlı kalemler farklı şekilde hesaplanabilir. Aracı kurumlar MKK ücretine ek olarak kendi hizmet bedellerini de uygulayabilir. Hesabınızdan neden belirli bir tutar kesildiğini anlamak için aracı kurumunuzdan ücret dökümünü talep edebilir, MKK'nın güncel ücret tarifesini kurumun resmi sitesinden inceleyebilirsiniz.
e-YATIRIMCI ile Yatırımlarınızı Takip Etmek
e-YATIRIMCI, MKK'nın yatırımcılara sunduğu ve farklı kurumlardaki hesapları tek bir ekranda görüntüleme imkânı veren hizmettir. Birden fazla aracı kurumda hesabı olan bir yatırımcı, tüm varlıklarını tek tek kurumlara girmeden bu platform üzerinden izleyebilir.
e-YATIRIMCI üzerinden iki önemli bildirim servisine de kayıt olunabilir. Yatırımcı Bildirim Servisi (YBS), hesabınızdan herhangi bir menkul kıymet çıkışı olduğunda size anında SMS veya e-posta gönderir. Rapor Gönderim Servisi (RGS) ise varlıklarınızı, hesap hareketlerinizi ve komisyon dökümünüzü her ay e-posta ile iletir. SPK'nın yatırımcı bilgilendirme kitapçığı da yatırımcılara YBS'ye kayıt olmalarını ve aylık RGS raporlarını kontrol etmelerini öneriyor.
Yatırımcı Blokajı ile Hesabınızı Korumak
Yatırımcı blokajı, serbest hesaplarınızdaki menkul kıymetlerin sizin onayınız olmadan aracı kurum tarafından hesaptan çıkarılmasını engelleyen bir güvenlik önlemidir. Uzun vadeli tuttuğunuz ve yakın zamanda satmayı düşünmediğiniz hisseler için blokaj koymak, yetkisiz işlem riskine karşı ek bir koruma sağlar.
Blokaj tüm varlıklara, seçilen menkul kıymetlere ya da belirli miktarlara uygulanabilir. Blokajlı hisselerinize sermaye artırımıyla eklenen paylar da otomatik olarak blokaj kapsamına girer. Otomatik blokaj seçeneğiyle, ileride hesabınıza girecek varlıklar için de önceden blokaj tanımlanabilir. Blokajlı bir hisseyi satmak istediğinizde, olası gecikmelere karşı blokajı satıştan bir iş günü önce kaldırmanız önerilir.
Şirketler İçin MKK Hizmetleri
MKK yalnızca bireysel yatırımcılar için değil, şirketler için de kritik bir altyapıdır. Halka arz sürecine giren bir şirketin payları MKK'da kaydileştirilir. Halka açık olduktan sonra şirketin özel durum açıklamaları, finansal tabloları ve genel kurul duyuruları KAP üzerinden yayımlanır. MKK, KAP'ı Mart 2014'ten bu yana işletmektedir; platform ilk olarak Haziran 2009'da Borsa İstanbul bünyesinde hizmete girmişti.
Genel kurul toplantıları da büyük ölçüde MKK altyapısı üzerinden yürür. Elektronik genel kurul sistemi (e-GKS), pay sahiplerinin toplantılara uzaktan katılmasına, oy kullanmasına ve vekil tayin etmesine imkân tanır. e-YKS ise yönetim kurulu toplantılarının ve kararlarının elektronik ortamda yürütülmesini sağlar. Temettü dağıtımı gibi hak kullanımlarında da pay sahiplerinin belirlenmesi MKK kayıtlarına dayanır.
MKK'nın şirket bilgi portalı e-ŞİRKET ise şirketlere ilişkin bilgilere tek noktadan erişim sağlar. Şirketin finans ekibi açısından bakıldığında, sermaye piyasası tarafındaki bu dijitalleşme, banka tarafındaki süreçlerin dijitalleşmesiyle birlikte düşünülmelidir. Birden fazla bankada hesabı olan şirketlerin nakit pozisyonunu tek ekranda izleyebilmesi için Finteo EHÖ çözümünü inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
MKK nedir?
MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.), Türkiye'deki hisse senedi, borçlanma aracı ve fon payı gibi sermaye piyasası araçlarının hak sahibi bazında elektronik kaydını tutan merkezi saklama kuruluşudur. 2001 yılında kurulmuştur ve yasal dayanağı 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'dur.
MKK'nın açılımı nedir?
MKK'nın açılımı Merkezi Kayıt Kuruluşu'dur. Kurumun resmi unvanı Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi'dir.
MKK sicil numarası nasıl öğrenilir?
MKK sicil numarası, bir aracı kurum veya bankada ilk yatırım işlemi yapıldığında oluşturulur ve yatırımcıya SMS veya e-posta ile bildirilir. Numarayı hesabınızın bulunduğu kurumdan öğrenebilir, sicil şifrenizi 444 0 655 numaralı MKK İletişim Merkezi'nden alabilirsiniz.
MKK ücreti nedir, neden kesilir?
MKK ücreti, sermaye piyasası araçlarının saklanması ve bu araçlarla yapılan işlemler için MKK'nın ücret tarifesine göre alınan hizmet bedelidir. Genellikle aracı kurum veya banka üzerinden tahsil edildiği için hesap ekstresinde "MKK ücreti" veya "MKK masrafı" olarak görünür. Tutarı işlem türüne ve hacmine göre değişir.
Farklı aracı kurumlardaki hisselerimi tek yerden görebilir miyim?
Evet. MKK'nın e-YATIRIMCI hizmeti, farklı kurumlardaki hesaplarınızı tek bir ekranda görüntülemenizi sağlar. Bu hizmete sicil şifrenizle veya e-Devlet şifrenizle erişebilirsiniz.
MKK ile SPK arasındaki fark nedir?
SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen kamu otoritesidir. MKK ise sermaye piyasası araçlarının kimin adına kayıtlı olduğunu tutan merkezi saklama kuruluşudur. Borsa İstanbul ise bu araçların alınıp satıldığı piyasayı işletir.
Yatırımcı blokajı nedir?
Yatırımcı blokajı, hesabınızdaki menkul kıymetlerin sizin onayınız olmadan aracı kurum tarafından hesaptan çıkarılmasını engelleyen bir güvenlik önlemidir. Tüm varlıklara veya seçilen menkul kıymetlere uygulanabilir. Blokajlı bir hisseyi satmadan önce blokajın bir iş günü önceden kaldırılması önerilir.
Diğer yazılarımız da ilginizi çekebilir:
Piyasa Yapıcı Nedir?
Hazine Bonosu Nedir? Nasıl Alınır?
Gayrimenkul Sertifikası Nedir?
