Enflasyon Muhasebesi ve Vergisel Düzenlemeler

Enflasyon Muhasebesi ve Vergisel Düzenlemeler

11-01-2024
149

Enflasyon Muhasebesi ve Vergisel Düzenlemeler

Finansal dünyada önemli bir dönemeçle karşı karşıya olduğumuz bu günlerde, Türkiye'deki işletmeler için enflasyon muhasebesi ve vergisel düzenlemelerin giderek daha kritik hale geldiğini gözlemliyoruz. İşletmelerin finansal sağlamlığı ve geleceğe yönelik adımlarını doğru atmaları için enflasyonun getirdiği etkileri ve vergisel düzenlemeleri göz önünde bulundurarak hareket etmeleri sürdürülebilirlikleri açısından oldukça önemli. Özellikle uluslararası standartlara uyum sağlama sürecinde atılacak doğru adımlar, hem finansal kararlarını doğru vermeleri açısından hem de uluslararası alanda itibarlarını korumaları bakımından kritik bir role sahip.

Bu noktada, işletmelerin enflasyon muhasebesi ve vergisel düzenlemeler konusunda farkındalıkları, işletmelerin sağlıklı bir finansal yapıya sahip olmaları için temel bir unsur haline geliyor. 2023 yılı mali tablolarının, uluslararası muhasebe standartlarına dayalı olarak düzenlenen enflasyon muhasebesi kapsamında belirli düzenlemeler içereceğinin altını çizerek, konunun detaylarını sizlere aktarmak istedik.

Enflasyon Muhasebesi ve Vergisel Düzenlemeler: Farklılıklar ve Uygulama Süreçleri

Enflasyon Muhasebesi Nedir?

Enflasyon muhasebesi, yüksek enflasyon seviyelerinin etkilediği ekonomilerde finansal raporlama sürecini düzenleyen bir muhasebe uygulaması. Yüksek enflasyonun olduğu dönemlerde, para biriminin değer kaybı ve fiyat artışları nedeniyle finansal tabloların sağlıklı bir şekilde yansıtılması zorlaşabilir. Enflasyon muhasebesi, bu durumu düzeltmek ve finansal tabloların gerçek değerlerini yansıtmak için belirli kurallar ve standartlar içerir. Bu da, işletmelerin ve bireylerin finansal istikrarlarını korumalarına ve geleceğe yönelik stratejiler geliştirmelerine yardımcı olur.

Özellikle Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) tarafından yayınlanan 29 no.lu Uluslararası Muhasebe Standardı (IAS 29 Financial Reporting in Hyperinflationary Economies), enflasyon muhasebesini düzenleyen önemli bir kriter. Bu standart, yüksek enflasyonun olduğu ekonomilerdeki şirketlerin finansal tablolarını düzeltmelerini ve enflasyonun etkilerini göz önünde bulundurmalarını zorunlu kılıyor.

Türkiye'de Enflasyon Muhasebesi, Türkiye Muhasebe Standardı 29 (TMS 29) tarafından belirlenen kriterlere göre gerçekleştirilir ve Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama başlığı altında bu standartlar uygulanır. Şirketler bu uygulama sırasında standart bilançolarına ek olarak düzeltilmiş bilançolarını da hazırlar. Bu düzeltilmiş bilanço enflasyon etkisiyle değeri değişen varlıkları içerir.

Mali performanslarını takip etmek için bilanço yöntemini kullanan şirketler, parasal olmayan varlıklarını (stoklar, gayrimenkuller, demirbaşlar vb.) enflasyonun etkilerini yansıtan bir katsayı oranıyla yeniden değerlendirir. Bu işlem, enflasyonun neden olduğu değer kaybını doğru bir şekilde göstermeyi hedefler. Bu nedenle Enflasyon muhasebesi, şirketlerin finansal stabilitesini korumak, enflasyon kaynaklı değer kaybını doğru bir biçimde hesaplamak ve geleceğe güvenle ilerlemek adına kritik bir rol oynuyor. TMS29 standartları çerçevesinde uygulanan bu muhasebe pratiği, şirketlere finansal süreçlerini güçlendirme ve enflasyonun etkilerine karşı direnç kazanma imkanı sunuyor.

Bir diğer kavram olan "vergisel enflasyon düzeltmesi", enflasyon muhasebesinden farklıdır. Vergisel enflasyon düzeltmesi, vergi mevzuatına dayanan ve vergi hesaplamalarında kullanılan bir düzeltme yöntemi. Vergisel enflasyon düzeltmesi, genellikle sadece bilanço üzerinde yapılır ve gelir tablosu gibi diğer mali tabloları kapsamaz.

Enflasyon muhasebesi ile vergisel enflasyon düzeltmesi arasındaki temel farklar, hangi mali tabloların düzeltilmesi gerektiği, ne zaman düzeltmelerin başlayacağı ve kimlerin bu düzeltmelerden etkileneceği gibi konularda ortaya çıkar. İkisi arasındaki en önemli fark, enflasyon muhasebesinin genellikle uluslararası muhasebe standartlarına dayanması ve finansal tabloların genel doğruluğunu sağlamaya odaklanması; vergisel enflasyon düzeltmesinin ise vergi hesaplamalarıyla daha yakından ilişkili olmasıdır.

Enflasyon Düzeltmesi Kimler için Gerekli

Enflasyon düzeltmesi, bazı kurumlar ve şirketler için zorunlu bir uygulama olabilir. Bu uygulama, finansal raporlama gereklilikleri çerçevesinde belirli kuruluşların enflasyonun etkilerini dikkate alarak düzeltme yapmasını gerektirebilir. Bu düzeltmenin temel amacı, doğru finansal raporlama, değerleme ve bütçeleme süreçlerini güçlendirmektir.

Ancak, bazı durumlarda enflasyon düzeltmesi zorunlu olmayabilir. Bazı şirketler veya belirli sektörler, belirli kriterleri sağladıklarında bu uygulamadan muaf tutulabilirler. Bu istisnai durumlar genellikle belirli yasal düzenlemelere tabidir.

Enflasyon muhasebesinin temel amacı, doğru finansal raporlama, değerleme ve bütçeleme süreçlerini güçlendirmektir. Bu yaklaşım, ekonomik dalgalanmalar ve enflasyonun getirdiği etkilere karşı daha dayanıklı bir finansal yapı oluşturmayı amaçlar.

Örneğin aşağıdaki şartları sağlayan şirketlerin bu düzeltmeyi yapması önemlidir:

  1. Kazançlarını bilanço usulüne göre tespit eden işletmeler (A.Ş., Ltd., komandit şirket, kollektif şirket ve kooperatifler).
  2. Yeni işe başlayanlar. 31 Aralık 2023 veya enflasyon düzeltmesinin oluştuğu gelecek dönemde işe başlayanlar için farklı bir uygulama söz konusu değildir. Bu kişiler de enflasyon düzeltmesi yapma yükümlülüğü altındadır

Bunlar dışında ise Kayıtlarını TL cinsinden tutmayanlar ve ilgili kayıtları yabancı para cinsinden tutmaktan vazgeçip TL cinsine dönüş yapma süresi 3 yılı geçmeyenler enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda değillerdir. Ayrıca işletme esasına göre defter tutanlar, serbest meslek mensupları da amortisman hariç olmak üzere enflasyon düzeltmesi yapma zorunlulukları yoktur.

Bu süreçte şirketlerin dikkate alması gereken bazı temel konuları özetlemek gerekirse;

  1. Enflasyon Düzeltmesi Adım Adım:
    • Parasal olmayan kıymetlerin tespiti,
    • Düzeltme katsayıları ile çarpılması,
    • Parasal olmayan kıymetlerin mali tablolara aktarımı.

 

  1. 2023 Yılı Mali Tabloları ve Enflasyon Düzeltmesi:
    • 31.12.2023 tarihli mali tablolar, enflasyon düzeltmesine tabi tutulacak.
    • Enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan kar-zarar farkı geçmiş yıl kar zarar hesabında gösterilecek.

 

  1. Vergi Durumu ve Enflasyon Düzeltmesi:
    • 2023 yılında enflasyon düzeltmesi nedeniyle vergi ödenmeyecek.
    • Geçmiş yıl karı vergiye tabi tutulmayacak, geçmiş yıl zararı kabul edilmeyecek.

 

  1. Enflasyon Muhasebesi Şartları ve Zorunluluk:
    • Enflasyon düzeltmesi, tam mükellefiyete tabi ve bilanço esasına göre defter tutan mükellefler için zorunlu.
    • Mükelleflerin seçimlik hakkı bulunmuyor.

 

  1. Kooperatifler ve Enflasyon Düzeltmesi:
    • Kooperatifler, kurumlar vergisi mükellefiyse enflasyon düzeltmesi yapacak.
    • Kurumlar vergisi mükellefi olmayan kooperatiflerde iktisadi işletme varsa, iktisadi işletme enflasyon düzeltmesine tabi tutulacak.

 

  1. Enflasyon Düzeltmesinin Muhasebe Kaydı:
    • 698-Enflasyon Düzeltme Hesabı kullanılacak.
    • Düzeltme katsayılarına göre hesaplanan farklar, ilgili varlık ve kaynak hesaplarına karşılık kaydedilecek.
  2. Düzeltilmiş Bilanço ve 2024:
    • Düzeltme sonucu hesaplanan tutarlar, 2024 yılının başlangıç değerleri olarak kabul edilecek.
    • Vergi durumu, 2024 yılında geçici vergi dönemi sonu bilançolarına da yansıtılacak.
  3. 2024 ve Vergisel Etkiler:
    • Şirketler için parasal olmayan pasiflerin parasal olmayan aktiflerinden fazla olması durumunda, enflasyon düzeltmesinden kaynaklı zarar söz konusu olabilir.
    • Tam tersi durumda, aktifleri fazla olan şirketlerde vergisel açıdan gelir artışı gözlenebilir.

Özetle, enflasyon muhasebesi ve vergisel düzenlemeler günümüz işletmeleri için çok büyük bir öneme sahip. Bu konulara hakim olmak ve doğru adımları atmak, işletmelerin finansal sağlamlığını ve gelecekteki başarılarını doğrudan etkileyecek unsurlardan biri haline gelmiş durumda. Bu süreçte doğru kaynakları ve uzmanları kullanarak, işletmelerin bu alanda güçlü bir konumda olmaları oldukça kıymetli.

 

Benzer Yazılar