Borsayı Teknoloji Şirketine Dönüştüren Mimar: Adena Friedman

Finans dünyasında bazı liderler mevcudu yönetir, bazıları ise oyunu yeniden kurar. Nasdaq’ın Başkanı ve CEO’su Adena Friedman, ikinci grupta yer alıyor. Bir zamanlar sadece hisse senetlerinin alınıp satıldığı bir "pazar yeri" olan Nasdaq’ı, bugün küresel finans sisteminin teknolojik omurgası haline getiren Friedman’ın hikayesi; stajyerlikten zirveye uzanan, disiplin ve vizyonla örülü bir başyapıt.

Onun hikayesinde "şans" faktöründen çok, stratejik hamleler ve siyah kuşak bir karatecinin disiplini var.

Baltimore’dan Wall Street’e Uzanan Disiplin

1969 yılında Baltimore’da doğan Adena T. Friedman, finans dünyasının içine doğmuştu. Babası, ünlü yatırım şirketi T. Rowe Price’da genel müdürdü. Ancak Adena’nın karakterini şekillendiren asıl yer, işlem odalarından ziyade "Dojo"ydu.

Çocukluğunda başladığı ve siyah kuşağa kadar yükseldiği Karate, onun iş hayatındaki felsefesinin temelini oluşturdu. Friedman bir röportajında bu durumu şöyle özetliyor: "Dojo'da öğrendiğim en önemli şey, düştüğünde hemen ayağa kalkmak ve rakibinin (veya piyasanın) hamlesini önceden sezmektir."

Eğitim Hayatı: Siyaset Bilimi alanında Williams College’dan mezun olduktan sonra, rotasını finansa çevirdi ve Vanderbilt Üniversitesi’nde (Owen Graduate School of Management) MBA yaptı. Buradaki eğitimi, ona sadece finansal tabloları okumayı değil, makroekonomik dengeleri ve yönetim stratejilerini de öğretti.

Kariyer Basamakları: Stajyerlikten Zirveye

Adena Friedman’ın kariyer yolculuğu, bugün sabırsızlık yaşayan genç profesyoneller ve kariyerinin ortasındaki yöneticiler için mükemmel bir derstir.

• 1993 - Başlangıç: Nasdaq’a bir stajyer olarak girdi. İlk görevi, işlem gören şirketlerle iletişim kurmak ve ürün yönetimiydi.
• Yükseliş: Nasdaq bünyesinde strateji, veri ürünleri ve CFO’luk gibi kritik görevlerde bulundu. Ancak hikayenin kırılma noktası, şirketten ayrılmasıyla başladı.
• Konfor Alanından Çıkış (2011): Neredeyse 20 yılını verdiği Nasdaq’tan ayrılarak, özel sermaye devi The Carlyle Group’a CFO olarak geçti.
  • Neden Önemli? Bu hamle, onun sadece bir "borsacı" değil, aynı zamanda küresel sermaye yönetimini anlayan bir "yatırımcı" perspektifi kazanmasını sağladı. Carlyle’ın halka arz sürecini yöneterek rüştünü ispatladı.
• Büyük Dönüş (2014): Nasdaq, onu geri çağırdığında artık çok daha donanımlıydı. Önce Başkan, ardından 2017’de CEO koltuğuna oturdu. Böylece, küresel bir borsa işletmesinin başına geçen ilk kadın oldu.

Vizyon ve Dönüşüm: Nasdaq Artık Sadece Bir Borsa Değil

Friedman CEO olduğunda herkes Nasdaq’ı Apple, Amazon, Google gibi devlerin işlem gördüğü bir "yer" olarak biliyordu. Ancak Friedman’ın vizyonu farklıydı: "Biz bir borsa değiliz, finansal piyasaların motorunu üreten bir teknoloji şirketiyiz."

Bu vizyonla Nasdaq’ı bir SaaS (Hizmet Olarak Yazılım) şirketine dönüştürdü. Bugün Nasdaq:

• Dünya genelinde 130’dan fazla borsaya (Türkiye dahil) teknolojik altyapı sağlıyor.
• Piyasa gözetimi ve risk yönetimi yazılımları satıyor.

Kritik Başarılar

Adena Friedman’ın liderliğinde gerçekleşen iki büyük olay, finansal yönetim dersi niteliğindedir:

Vaka Analizi 1: Verafin Satın Alması ve "Anti-Finansal Suç" Devrimi

Friedman, finansal sistemin en büyük kanayan yaralarından birini tespit etti: Kara para aklama ve finansal dolandırıcılık. Bankalar ve borsalar bu suçları tespit etmek için milyarlarca dolar harcıyordu ancak sistemler yetersizdi.

• Hamle: 2020 yılında, dolandırıcılık tespiti yapan yapay zeka şirketi Verafin’i 2.75 milyar dolara satın aldı. Bu, Nasdaq tarihindeki en büyük satın almaydı.
• Sonuç: Nasdaq, sadece işlem yapılan bir yer olmaktan çıkıp, bankaların suçla savaşmasına yardımcı olan bir "güvenlik kalkanı" haline geldi.
• Ders: Bir yönetici olarak, sektörünüzdeki en büyük "acı noktasını" (pain point) bulun ve oraya yatırım yapın. Friedman, borsacılık gelirlerinin dalgalı yapısını, teknoloji gelirlerinin düzenliliği ile dengeledi.

Vaka Analizi 2: Piyasaları Buluta (Cloud) Taşımak

Finans piyasalarında mikrosaniyeler bile önemlidir. Bu yüzden borsalar fiziksel sunuculardan vazgeçip "Bulut"a (Cloud) geçmeye korkardı. Gecikme (latency) süresi en büyük kabustu.

• Hamle: Friedman, Amazon Web Services (AWS) ile devrim niteliğinde bir ortaklık kurdu. 2022'de Nasdaq’ın en kritik piyasalarından birini (MRX opsiyon piyasası) tamamen buluta taşıdı.
• Vizyon: Gelecekte tüm piyasaların bulut üzerinde, yapay zeka destekli çalışacağını öngördü.
• Ders: "Yapılamaz" denilen teknolojik dönüşümleri, doğru partnerlerle (burada AWS) gerçekleştirerek sektöre öncülük etmek.

Gelecek Vizyonu: "İyi Kapitalizm"

Adena Friedman’ın yönetim tarzı, "modern CFO/CEO" profili için bir şablondur:

1. Teknik Merak: Bir finans lideri olsanız bile, teknolojiyi (AI, Cloud, Blockchain) sadece IT departmanına bırakamazsınız. Friedman, kod yazmayı bilmese de teknolojinin işlevini bir mühendis kadar iyi anlıyor.
2. Kariyerde "Zikzak" Çizmekten Korkmayın: Carlyle Group'a geçişi, ona masanın diğer tarafını gösterdi. Bazen ileri gitmek için yana doğru bir adım atmak gerekir.
3. Dinlemeyi Bilmek: Friedman, meşhur bir sözünde şöyle der: "Dinlemek, konuşmaktan daha fazlasını öğrenmenizi sağlar. Toplantılarda en sessiz kişi bazen en iyi fikre sahiptir."

Friedman, kapitalizmin en iyi sistem olduğuna inanmakla birlikte, modernize edilmesi gerektiğini savunuyor. Ona göre finansal piyasaların geleceği şeffaflık, kapsayıcılık ve erişilebilirlik üzerine kurulu. Nasdaq'ın yönetim kurullarında çeşitliliği zorunlu kılan kurallar getirmesi (Board Diversity Rule), onun "sorumlu liderlik" anlayışının bir yansıması.

"Vay Be" Dedirten Bir Liderlik

Stajyer olarak girdiği kapıdan, küresel ekonominin en güçlü kadınlarından biri olarak çıkan Adena Friedman; finansın soğuk dünyasına teknolojinin hızını ve insan odaklı liderliğin sıcaklığını getirdi.

Bugün bir finans yöneticisi olarak masanızda bir karar verirken kendinize şunu sorun: "Ben sadece günü mü kurtarıyorum, yoksa Friedman gibi oyunun kurallarını değiştirecek bir altyapı mı kuruyorum?"